Boodschappenboete toont noodzaak basisinkomen

Een bijstandsgerechtigde vrouw uit Wijdemeren mag € 7.000 terugbetalen. Plus boete.
De landelijke verontwaardiging is groot.
De zogeheten boodschappenboete heeft de politiek wakker geschud. En weer de noodzaak van een basisinkomen aangetoond.
Dan hadden we al deze gênante heisa niet gehad.

Facebooktwitterlinkedinrssyoutubeinstagram

Drie BOA’s staan om een bejaarde dame in de trein. Gewichtig en dreigend eisen ze haar ID. Met trillende vingers haalt ze die uit haar portemonnee. Ze had namelijk ingecheckt bij Connexxion en niet bij de NS. Ja, ja, dat wordt een boete bast een van de heren nadat hij haar gecontroleerd heeft. Beetje zwartrijden. Weet u wel wat dat kost? Hij vindt zich een hele knul en kijkt haar boos aan. Ondertussen wordt drie stoelen verderop door drie getatoeëerde brede figuren de boel gesloopt en voor duizenden euro schade aangericht. Het BOA-team ‘ziet’ het niet, te moeilijk, te lastig, te eng en te veel werk als ze ingrijpen. Stel je voor. Nee, dit is een makkie. Dat kunnen ze wel aan. En de dappere hoeders van normen en waarden schrijven met hun stompe vingers triomfantelijk een boete uit voor de dame op leeftijd.

Dit fictieve scenario ontvouwde zich voor mijn geestesoog toen ik het bericht las over de bijstandsgerechtigde vrouw uit Wijdemeren (onder de rook van Hilversum) die 7000 euro mag terugbetalen. Haar ‘misdrijf’? Omdat ze het niet redt met haar bijstandsuitkering kocht moeders met regelmaat boodschappen zoals fruit, groente, brood, pak koffie en zelfs toiletpapier. Ja, dat soort fraude moet keihard worden aangepakt, vinden de ambtenaren van het durpke waar zij onder valt. Stoer joh. Weer iemand gepakt die profiteert van deze regeling die ‘door ons allemaal wordt opgebracht’. Ja, dat had je moeten opgeven werd haar gezegd en de gang door de gerechtelijke molen volgde.

Overleven

In de bijstand kom je niet zomaar. Daar moet je wel iets voor doen. De weg is namelijk lang. Gepaard gaand met de stress en verontwaardiging door ontslag, dan de WW met de hete adem van het UWV in je nek, toch geen nieuw werk kunnen vinden want te oud, te ziek of te krakkemikkig. Dan nog meer stress, je inkomen zien kelderen, je spaargeld opmaken en vervolgens aan de grond zitten. Daarna volgt, om te overleven, voor menigeen, de vernederende gang naar het gemeentelijk loket voor een bijstandsuitkering. Want je hebt geen andere keuze. En volgens het NIBUD de weg naar armoede en ziekelijk wantrouwen door de gemeentelijke instanties.

Albert Heijn

Wat? Zegt de controleur die een kortzichtige blik in de keukenkast van de Wijdemeerse werpt. Boodschappen van de Appie? (Echt gebeurt volgens haar lezing.) U hoort bij Lidl of de Aldi uw spullen uit de dozen te halen. Want dat hoort nu bij uw status, is de boodschap. De Albert Heijn, hoe durft ze. Dat is alleen voor werkende mensen. Dus hup, hup, naar de prijsvechters. Dat geldt echter niet voor de mensen die echt de boel belazeren. Zoals met btw-carrouselfraude, aanbestedingsfraude, huurtoeslagfraude, bankenfraude, acquisitiefraude, beleggingsfraude en oplichtingspraktijken. En zo kunnen we wel meer bedenken. Maar ja, dat is lastiger en risicovoller dan een gemakkelijke prooi aanpakken. Iemand die met een paar gekregen basale boodschapjes probeert te overleven. Die al in de shit zit. Over laf, hardvochtig en onmenselijk gesproken.

Daarbij: De bijstandsuitkering kost minder dan 1 procent van het bruto binnenlands product (BBP) en minder dan 2 procent van alle overheidsuitgaven. Daarnaast zijn bijstandsgerechtigden als groep het minst fraudeleus met een verwaarloosbare 0,2 procent. Waarvan akte.

Je kont afvegen

Het zoveelste slachtoffer van de Participatiewet had hoge lasten was haar verdediging bij een meedogenloze rechter. Hij verschool zich achter de regels van de informatieplicht en veroordeelde haar tot een jarenlange aflossing en een strafblad. Wist zij veel dat dit haar zou overkomen. Dat ze ooit van een bijstandsuitkering zou moeten rondkomen. Dat ze zelfs van haar moeder afhankelijk zou worden om haar kont af te vegen? Terug bij af toen ze nog een baby was? Dat ze zelfs geen geld overhoudt voor die paar lullige dagelijkse boodschappen? Die net het verschil maken tussen wel of niet met honger naar bed gaan of je bips wel of niet met een huis-aan-huiskrant afvegen? Nee, je zult lijden zegt de Participatiewet. Bijstand moet je murw maken, je een ellendig leven geven zonder uitzicht op iets leuks. En al helemaal geen boodschappen bij de bekendste grootgrutter van Nederland. Dat een van de rijkste landen ter wereld is en waar ruim een miljoen mensen in armoede leven en voedselbanken een noodzaak zijn.

Een lichtpuntje

De landelijke verontwaardiging nadat de media, de politiek en ook de Vereniging Basisinkomen Nederland er mee naar buiten kwamen, is groot. De CU, CDA, D66, PvdA, SP en GroenLinks, willen een einde aan de verplichte boete voor bijstandsontvangers die een foutje maken of zich niet volledig aan de informatieplicht houden. De zogeheten boodschappenboete heeft de politiek wakker geschud. En weer de noodzaak van een basisinkomen aangetoond. Dan hadden we al deze gênante heisa niet gehad.

Het opleggen van forse sancties zoals bij het boodschappen-incident is notabene door het kabinet zelf bedacht in 2012. In de Fraude- en Participatiewet. Die haar doel nu helemaal voorbijschiet en alleen maar meer misstanden en schulden veroorzaakt. Het kabinet wil een wetswijziging met meer ruimte voor maatwerk en een eigen invulling bij de gemeenten met het oog op de individuele omstandigheden, is nu het streven.
Voor veel mensen te laat, maar misschien niet voor de dame uit Wijdemeren. Want zij is in hoger beroep gegaan.

Bert Vos, januari 2020
Afbeeldingen Pixabay en Voedselbank Amersfoort

Zie ook het artikel in de Volkskrant: Door politiek wantrouwen hangt het Zwaard van Damocles altijd boven uitkeringsgerechtigden.