Jan Soons: Basisinkomen van utopie naar realiteit

De toeslagenaffaire maakte op pijnlijke wijze duidelijk dat ons sociale zekerheidsstelsel dringend aan herziening toe is.
Jan Soons onderbouwt aan de hand van diverse modellen en berekeningen dat basisinkomen in Nederland betaalbaar is. Het past in een rechtvaardige en liberale samenleving.
Basisinkomen kan welvaart en welzijn voor iedereen blijvend bevorderen en zorgen dat werken echt gaat lonen.

Facebooktwitterlinkedinmail

In zijn boek houdt Jan Soons blijkens de ondertitel een pleidooi voor een bestaansgarantie voor iedereen.
Het is een vlot geschreven en plezierig leesbaar boek dat begint met een uitstekend beeld van wat er niet goed  gaat met de welvaartsverdeling in Nederland, gevolgd door verwachtingen over de ontwikkeling van de arbeidsmarkt, die er niet toe zal leiden dat daar de gewenste  bestaanszekerheid te vinden is.

Hij heeft een doortimmerd verhaal over de discussie over basisinkomen als mogelijk oplossing, over wat we inmiddels van diverse experimenten hebben geleerd en ook over de helaas tot nu toe weinig hoopgevende discussies in de Nederlandse politiek. Het boek is zeer actueel, ook bijvoorbeeld het recente beperkte voorwaardelijke basisinkomen in Spanje komt aan de orde. En eveneens het zeer recente D66 initiatief toeslagen etc. te vervangen door een verzilverbare heffingskorting.

Vervolgens analyseert hij de financiële haalbaarheid aan de hand van de recente benaderingen van de Vereniging Basisinkomen (Bi), doorgerekend door het NIBUD, en die van Wouter Keller, doorgerekend door het CPB. Hij zet die benaderingen vrij grondig naast elkaar en komt dan tot kritisch kanttekeningen bij beide benaderingen. Dat is heel nuttig, beide waren eerste pogingen om de problematiek aan te pakken en onvermijdelijk is dat daar zaken in zitten die verbetering behoeven.
Overigens worden deze kritiekpunten deels veroorzaakt omdat in beide gevallen er keuzes gemaakt moesten worden omdat andere zaken lastig zijn door te rekenen, ook voor het CPB.
Hij spreekt een lichte voorkeur voor de Keller/CPB benadering, maar ook daar zijn veel kritische kanttekeningen.
De belangrijkste conclusie is mijns inziens dat de verhalen over onbetaalbaarheid door gemakzuchtige critici (waaronder politici) ontzenuwd worden.
De kritisch beschouwing van Jan Soons biedt bouwstenen voor degenen die verder willen met verbeteringen in de verschillende  benaderingen die tot nu toe voorliggen.

Er staat een kleine omissie in het boek over de meest recente geschiedenis: het in 1986 opgerichte Basic Income European Network (BIEN) is  sinds 2004 omgevormd tot Basic Income Earth Network. Sinds 2013 is er overigens een vooral op de EU gericht  Unconditional Basic Income Europe  (UBIE).

Een punt waar de auteur wat gemakkelijk overheen stapt is dat zowel VBi/NIBUD als Keller/CPB een benadering kiezen waarin de vorm van het huishouden mede bepalend is voor de bedragen die men krijgt. Het is dus in beide gevallen niet individueel zoals dat vereist wordt in de meest gebruikelijk definities van basisinkomen, als je daar de etiketten onvoorwaardelijk of universeel op wilt plakken
Ook stelt hij wat gemakkelijk dat termen als negatieve inkomstenbelasting, verzilverbare heffingskorting en basisinkomen identiek zijn. Dat is alleen waar als je naar het eindresultaat (hoeveel inkomen krijg je uiteindelijk) kijkt, maar niet naar de weg er naar toe met voorheffingen en definitieve belastingaanslagen. Die voorheffingen kunnen heel soepel gaan, zoals bijvoorbeeld bij de hypotheekrenteaftrek, maar bij een iets andere uitvoering ook de grootste ellende veroorzaken +

In het boek zijn een aantal opmerkelijke uitspraken te vinden, waarvan ik er hier een paar uit pik:

  • De politiek zou moeten anticiperen op de toekomst door nieuwe sociaaleconomische modellen te ontwikkelen die niet meer op arbeid gebaseerd zijn.
  • In de toekomst zullen niet langer banen maar eerder mensen beschermd moeten worden.
  • Al een eeuw geleden bepleitte Dennis Millner een onvoorwaardelijke staatsbonus ter grootte van 20 % van het BNP te verdelen over alle Britten.
  • De grootste verdediger van het basisinkomen was Milton Friedman, grondlegger van het neoliberalisme.
  • Alle experimenten met vormen van basisinkomen bewijzen dat het welzijn van mensen met forse sprongen toeneemt.
  • Veel experimenten mislukten wegens gebrek aan brede politieke consensus.
  • Met een basisinkomen voor iedere Nederlander verdwijnen armoede en armoedeval uit ons land.
  • De kosten van de gezondheidszorg zullen door de sterke afname van psychisch gerelateerde klachten fors afnemen.
  • De idee van een universeel basisinkomen is geen doel op zich, maar het antwoord op veel hedendaagse problemen.
  • Wellicht kunnen we beter spreken van ‘levenstoelage’ in plaats van ‘basisinkomen’, dat misschien te beladen is.

Al met al een interessant boek wat een adequaat beeld geeft over de stand van zaken met betrekking tot het basisinkomen

Reyer Brons, september 2020

Zie ook een video van Jan Soons

Basisinkomen van utopie naar realiteit - Pleidooi voor een bestaansgarantie voor iedereen Boek omslag Basisinkomen van utopie naar realiteit - Pleidooi voor een bestaansgarantie voor iedereen
Jan Soons
non-fictie
Elikser, Leeuwarden
augustus 2020
Paperback
154
https://www.elikser.nl/basisinkomen-van-utopie-naar-realiteit.htm
9789463652582
€ 16,50
Reyer Brons


Pleidooi voor een bestaansgarantie voor iedereen

De toeslagenaffaire maakte ons op pijnlijke wijze duidelijk dat ons sociale zekerheidsstelsel met z’n 50 regelingen dringend aan herziening toe is. Belangrijkste oorzaak van het probleem is de inkomensafhankelijkheid van veel toeslagen en uitkeringen.
Die inkomensafhankelijkheid maakt ook dat werken niet loont. Wat je meer aan inkomen ontvangt lever je vaak meteen in aan toeslag of uitkering. Daarbij komt dat ons huidige systeem niet voorkomt dat bijna 1 miljoen mensen in armoede leven. En dat armoedeprobleem wordt straks nog verergerd door de structurele werkeloosheid als gevolg van de toenemende ‘artificial intelligence’ en de robotisering.
Volgens de schrijver is de tijd, zeker tegen de achtergrond van de toeslagenaffaire en de coronacrisis, rijp voor de introductie van een onvoorwaardelijk en universeel basisinkomen.
Jan Soons onderbouwt aan de hand van diverse modellen en berekeningen dat zo’n basisinkomen in Nederland betaalbaar is. Daarbij rekent hij af met aannames en vooroordelen en onderbouwt hij zijn stelling dat een universeel basisinkomen past in een rechtvaardige en liberale samenleving.

Met als achtergrond een mens- en maatschappijbeeld waarin iedereen, van arm tot rijk, in de welvaart kan delen, toont hij aan, hoe een basisinkomen welvaart en welzijn voor iedereen blijvend kan bevorderen en werken echt gaat lonen.

Facebooktwitterlinkedinrssyoutube