‘Plan voor een gelukkige samenleving’: opstap naar het basisinkomen?

Bert Voorneveld kijkt op zijn eigen manier naar economie en samenleving.
Hij vindt dat er iets wezenlijks moet veranderen.
Hij komt in zijn boek met een ‘plan voor verbetering’. Kern daarin is invoering van een basisinkomen voor iedereen en herziening van het belastingstelsel, waarin een belangrijke element is de invoering van een betaaltax.

In zijn boek ‘Plan voor een gelukkige samenleving’ kijkt Bert Voorneveld op zijn eigen manier naar economie en samenleving. Hij vindt dat er iets wezenlijks moet veranderen om de medeburgers die nu aan de kant staan weer meer deel te laten hebben aan de welvaart en dat die voor de toekomst veilig gesteld is. Een gelukkige(r) samenleving wordt in deze derde druk gekenschetst als een aangename toestand waarin men zijn wensen bevredigd ziet en vrede heeft met zichzelf en zijn omgeving.

Om dit te bewerkstelligen introduceert hij de Algemene Betaaltax. Een heel klein bedrag aan belasting voor elke digitale overschrijving. Mede om het bedrijfsleven te laten betalen voor de systemen die nodig zijn voor de collectieve kosten van de samenleving. Want zegt hij, die betalen vaak nog minder belasting dan de gemiddelde burger. Voorneveld streeft in eerste instantie naar een gelukkige samenleving en de betaaltax kan daaraan bijdragen. In zijn boek analyseert hij tot in detail wat er volgens hem ontbreekt aan onze samenleving en werkt hoofdstuk voor hoofdstuk naar een ‘plan voor verbetering’. Kern daarin is invoering van een basisinkomen voor iedereen en herziening van het belastingstelsel.

De Betaaltax

Maar voordat we in hoofdstuk vier bij de uitvoering van zijn plan voor een gelukkiger en gelijkwaardiger samenleving komen gaat hij in hoofdstuk een in op wat geluk is, de staat van geluk in Nederland en de beleving van geluk waarbij hij drie basisvoorwaarden onderscheidt: Individueel geluksvermogen, sociaal verband en materiele voorzieningen. De piramide van Abraham Maslow mag daarbij niet ontbreken met de universele behoeften van de mens die Maslow onderscheidde: Lichamelijke basisbehoefte, bestaanszekerheid, saamhorigheid, waardering en tot slot zelfontplooiing.

De betaaltax is een idee van Edgar Feige

Maar uiteindelijk, en dat weten we natuurlijk allemaal, moet je er wel zelf energie in steken. Geluk staat of valt ook met het hebben van een zeker welvaartspeil en niet de dreiging van armoede en schulden, iets wat Voorneveld langzaam maar zeker uitwerkt naar zijn ultieme einddoel: De Betaaltax.

Staat van de Samenleving

Hoofdstuk drie is weliswaar pittig maar in deel vier krijgt de lezer een compliment als hij zich er doorheen geworsteld heeft. In het derde deel gaat het om de Staat van de Samenleving aan de hand van vier thema’s: onze economie, de welvaart en welvaartsongelijkheid, sociale ontwikkelingen en het Nederlandse landschap van politieke verhoudingen. Hij behandelt de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog, hoe de economie zich heeft ontwikkeld, en de machtsverhoudingen tussen kapitaal, macht, bedrijfsleven en overheid. Zijn nadruk op de economie en het neoliberaal denken is belangrijk als basis voor zijn plan in hoofdstuk vier, waarin hij uiteindelijk de Algemene Betaaltax uitlegt. Want zegt hij: het bedrijfsleven onttrekt zich steeds meer aan het betalen van ‘normale’ belastingen.

Belasting op digitale transacties

Bij de betaaltax gaat het om het idee om een nano-bedrag te innen voor elke digitale transactie. Die start met 0,02 % en groeit geleidelijk naar circa 0,3 %. Hij geeft een voorbeeld van een uitvoerbaar en betaalbaar basisinkomen van 1.200 euro per persoon per maand. Huidige uitkeringen en heffingskortingen bouwen we af. De tax moet daar 9 miljard aan bijdragen.

Verdienste van dit boek

Of het nu wel of niet wordt ingevoerd: de verdienste van een boek als dit is dat iemand weer eens anders aankijkt tegen de inrichting van ons maatschappelijk bestel. Want dat zal sowieso op de schop moeten. Wat ik mis is kritiek op de (wat mij betreft mislukte) participatiewet die mijn inziens hervorming van de huidige samenleving in de weg staat. Bij Voorneveld gaat het om meer dan (meer) geluk in de samenleving waarvoor hij een brede analyse nodig vond. In hoofdstuk vier gaat het dan ook om veel dan alleen een vorm van een basisinkomen, De Betaaltaks vindt hij als het erop aankomt belangrijker dan de invoering van een basisinkomen. Wat natuurlijk wel haalbaar is zoals beschreven en tot in details uitgewerkt. Zowel in zijn analyse als in het plan en de manier van invoeren heeft hij alles goed doordacht en eventuele problemen en voor- en nadelen goed tegen elkaar afgewogen.

Nieuwe inzichten

Als je geïnteresseerd bent in het thema hoe we de samenleving anders moeten en kunnen inrichten, je ervan overtuigd bent dat we een andere kant op moeten gaan en je hebt daar al een rijtje boeken over in de boekenkast staan, dan mag dit boek zeker niet ontbreken. Het is zeker de moeite waard om het na lezing nog eens op te pakken bij de ontwikkeling of de beoordeling van andere voorstellen. Het geeft weer nieuwe inzichten en is een verse loot aan de groeiende boom die bewustzijn heet en op den duur ons leven een andere richting opstuurt.

Bert Vos, mei 2022

 

Zie ook recensie van de eerste druk van het boek: Plan voor een gelukkige samenleving. Essay van Bert Voorneveld, en een artikel na het verschijnen van de tweede druk Plan voor een Algemene Betaaltax en een Algemene Bestedingsvergoeding.
Er zijn een aantal artikelen van Bert Voorneveld op onze website te vinden.

Plan voor een gelukkige samenleving Boek omslag Plan voor een gelukkige samenleving
Bert Voorneveld
non-fictie
Brave New Books
maart 2022, 3e druk
Paperback
194
https://www.bol.com/nl/nl/p/plan-voor-een-gelukkige-samenleving/9200000090315107/
978-94-021-7294-2
Bert Vos

Wij Nederlanders zijn gemiddeld buitengewoon gelukkig. Dat zeggen althans de statistieken, maar voelen we dat ook zo? En voelen we dat allemaal? Een op de tien kinderen in Nederland leeft in armoede, ondanks de mooie score van ons 'gemiddelde' geluk. Lonen stagneren, betaalbaar wonen wordt steeds moeilijker, pensioenen gaan al jaren achteruit, studiefaciliteiten ook. Dat alles kan toch moeilijk ons gemiddelde geluk bevorderen. Bert Voorneveld kijkt op zijn manier naar economie en samenleving en stelt dat er iets wezenlijks moet veranderen om alle burgers deel te laten hebben aan de welvaart en ook om die welvaart voor de toekomst zowel voor onszelf als voor onze kinderen veilig te stellen. En we blijken het nog te kunnen betalen ook.