Regelarme bijstand in Spanje, een stapje op weg naar basisinkomen?

In Spanje is vanaf 1 juni een ‘minimaal leefinkomen’ beschikbaar voor huishoudens die geen of zeer weinig inkomsten hebben. De Spaanse regering voerde de regeling in recordtempo in, nu steeds meer gezinnen in armoede vervallen als gevolg van de coronacrisis.
Het is geen basisinkomen (niet individueel, wel een inkomenstoets, niet hoog genoeg), maar qua systeem is dit stelsel beter op weg naar basisinkomen dan de bijstand in Nederland door het wegvallen van plichten en bedilzucht en de mogelijkheid tot bijverdienen

Facebooktwitterlinkedinmail

Sociale media besteden er veel aandacht aan: in Spanje gebeurt iets. Er wordt daar een vorm van regelarme bijstand ingevoerd die door velen aangeduid wordt als basisinkomen. Voorstanders verzuchten dan waarom daar wel en hier nog niet, tegenstanders vinden het een schande dat die Spanjaarden gaan luieren van ons geld.
Enkele berichten in de pers:

Citaat uit het Volkskrant-artikel:
Het is voor Spanje een nieuwe pijler in het stelsel van sociale zekerheid: een ‘minimaal leefinkomen’, vanaf 1 juni beschikbaar voor huishoudens die geen of zeer weinig inkomsten hebben. De Spaanse regering voerde de regeling in recordtempo in, nu steeds meer gezinnen in armoede vervallen als gevolg van de coronacrisis.

Het stelsel lijkt op bijstand met een inkomenstoets (maar je hoeft niet helemaal alles in te leveren als je wat bij verdient), er wordt geen tegenprestatie vereist, wel een vermogenstoets (maar niet op huisbezit), de hoogte is niet geweldig (€ 462 voor een alleenstaande tot € 1.015 voor een flink gezin en is wel sterk afhankelijk van in elk geval gezinssamenstelling.
Voor wat betreft de hoogte een indruk ter vergelijking: de kosten van levensonderhoud zijn in Spanje 26% lager dan in Nederland, de gemiddelde huur is 39% lager en het gemiddelde salaris is 54% van dat van ons. Naar al onze  maatstaven is het bedrag dus nog erg laag, behalve in verhouding tot wat de bijstand was in Spanje zelf.
De totale kosten worden slechts  op 3 miljard geschat…..

Het is natuurlijk nog lang geen basisinkomen (niet individueel, wel een inkomenstoets, niet hoog genoeg), maar qua systeem is dit stelsel beter op weg naar basisinkomen dan de bijstand in Nederland, waar de prestatieplicht heilig is (ondanks het gegeven dat we inmiddels weten dat dat niet helpt).

Het wegvallen van plichten en bedilzucht en de mogelijkheid tot bijverdienen zijn natuurlijk twee erg positieve punten. Plus dat het geen idee is, maar al ingevoerd beleid.
De partijen aan de rechterkant staan in Spanje te trappelen om er allerlei verplichtingen aan te koppelen. Het systeem is dus kwetsbaar en pover, maar wel te prijzen aan deze regering is dat ze het midden in crisistijd versneld hebben ingevoerd.

Vergelijk met Nederland

In Nederland lijkt de discussie op korte termijn muurvast te zitten.
Begin mei verschenen eerste resultaten van de experimenten met regelarme bijstand. Inmiddels is de ‘brede’ CPB-analyse verschenen (Evaluatie experimenten Participatiewet: Effecten op de uitstroom naar werk). Belangrijke  conclusie is dat sollicitatieplicht niet helpt om meer mensen aan het werk te krijgen.

VVD staatssecretaris Tamara van Ark heeft officieel gereageerd op de resultaten van de experimenten met de regelvrije bijstand.  Ze concludeerde in de NRC:  De resultaten geven mij geen aanleiding om de Participatiewet aan te passen.
Geen beweging in Nederland tot de komende verkiezingen, moeten we vrezen.

Wel roeren velen zich in de aanloop naar die verkiezingen. Voor zover dat voor de schermen zichtbaar is, zie onze pagina Politiek en basisinkomen​.

Een behoorlijk ver uitgewerkt idee om zeer regelarme bijstand in te voeren in Nederland is het Voorwaardelijk Garantie Inkomen (VGI).
Dit  is een idee om zoveel mogelijk belemmeringen in de huidige participatiewet weg te nemen.
Ieder die minder dan een bepaald bedrag verdient (bijvoorbeeld het wettelijk minimumloon van circa € 1.650) ontvangt in elk geval een percentage daarvan (bijvoorbeeld 70 %, ongeveer € 1.150) en mag van andere inkomsten een deel (bijvoorbeeld 30 %) daarboven behouden.
Op VGI-website staat een rekentool en ook een concreet wetsontwerp om de Participatiewet aan te passen.

Een tussenstap om verder op te bouwen?

Als Vereniging basisinkomen kunnen we natuurlijk niet erg tevreden zijn met regelarme bijstand die soms verkocht wordt als ware het volwaardig basisinkomen. We moeten blijven streven naar een basisinkomen voor ieder individueel, zonder toets op inkomen en vermogen, zonder plicht tot tegenprestatie en hoog genoeg om van te leven.
Maar als zoiets er wel komt, in Spanje of zelfs in Nederland, dan is dat toch een stap die de situatie van veel mensen aanmerkelijk zal verbeteren.

Dat moeten we toejuichen en daarna verdere gaan op weg naar een volwaardig basisinkomen, liefst wereldwijd.

Reyer Brons, juni 2020

Zie ook dit bericht van VPRO Tegenlicht over Spanje, Schotland, Brazilië, de VS, Finland en Nederland:   Het basisinkomen is sinds corona dichterbij dan ooit.
En dit pleidooi: Spaanse vicepremier: EU-basisinkomen nodig om uit coronacrisis te komen.

Facebooktwitterlinkedinmail