Robuust basisinkomen vergroot de macht van de burger tegenover overheid en werkgevers

Robuust basisinkomen vraagt nauwelijks administratie en controle. Het verstevigt de positie van elke burger tegenover de overheid en de werkgevers.
Het levert vrijheid en bestaanszekerheid.

Basisinkomen is een periodiek uitgekeerd en vrij besteedbaar bedrag voor iedere burger, dat voldoende is om volwaardig van te leven, zonder dat daar een verplichting tegenover staat en ongeacht het inkomen, vermogen of de samenstelling van het huishouden.[1]

Ik noem dat nu hier een robuust basisinkomen omdat het nauwelijks administratie en controle vraagt en omdat het iedereen vrij laat, terwijl wel bestaanszekerheid wordt gegarandeerd.
Ieder die dat wil en kan, kan proberen extra inkomsten te verwerven door betaalde arbeid te verrichten of een onderneming te starten.
We kunnen dat relatief eenvoudig invoeren. Voorbeelden van regelingen die vrijwel dezelfde mate van eenvoud en robuustheid hebben zijn de AOW en de kinderbijslag. Die bestaan vrijwel probleemloos al ruim een halve eeuw.
Het is ook tamelijk lastig om een dergelijk robuust systeem later te compliceren met allerlei voorwaarden. Iets bijbouwen aan een systeem is niet zo simpel.[2]
Het veranderen van onze huidig stelsel van sociale zekerheid en belastingen in deze richting, lijkt mij  de enige begaanbare weg om uit het moeras van complexiteit te komen dat we de laatste decennia hebben geconstrueerd.

Veel mensen hebben weinig vertrouwen meer in de manier waarop de overheid regelingen uitvoert. Het lijkt me niet nodig hier nogmaals breed uit te leggen waarom.[3]
Mijn overtuiging is dat slechts een drastische vereenvoudiging kan zorgen dat de zaken weer goed komen.

Robuust

Een robuust basisinkomen geeft de burger een machtspositie tegenover de overheid. Geen politieke partij zal daaraan durven tornen, dat leidt onmiddellijk tot stemmenverlies.[4]
Basisinkomen betekent ook een machtsverschuiving ten gunste van de burger die betaald werk zoekt. Als zinloos ervaren werk (flutbanen of bullshitbanen) zal sterk verminderen, zinvoller werk wordt immers een belangrijker waarde als je al een basis hebt. Onaantrekkelijk werk dat wel noodzakelijk is, moet worden geautomatiseerd of veel beter betaald.

Heel wat mensen denken dat dat nooit zal gebeuren. Basisinkomen zal volgens hen altijd voorwaardelijk zijn, waarbij de overheid een stevige greep op iedereen krijgt. Werd vroeger vooral gedacht aan voorwaarden als onvoldoende eigen inkomen en de bereidheid om de handen uit de mouwen te steken, tegenwoordig duiken ook andere zaken op. Denk aan een verplichte prik elk kwartaal, voldoende deugpunten in het Social Credit System, CO2-budget niet overschreden, (digitaal) geld alleen besteedbaar aan gezonde en nuttig  dingen, etc.
De angst daarvoor werkt verlammend.
Die angst is ook overbodig. Als er echt een kwaadwillende dictatuur aan de macht komt, heeft die helemaal geen basisinkomen nodig om de mensen te onderdrukken. Zie bijvoorbeeld China en Rusland, waar een stevige repressie is en echt geen basisinkomen!

Dus waarom zouden we het laten om wel een robuust basisinkomen in te voeren?

Leeftijd

Hierboven vergelijk ik het robuuste basisinkomen met kinderbijslag en AOW. In beide gevallen is een bepaalde leeftijd een bepalende voorwaarde.[5]
Het lijkt me voor de hand liggend dat dat ook gebeurt bij basisinkomen. Gelukkig is leeftijd een gegeven waaraan weinig valt te manipuleren, zodat ingewikkelde administraties en controles niet nodig zijn.
Het is mijns inziens niet nodig dat kinderen evenveel krijgen als volwassenen. Wel zou het kinderbasisinkomen wat hoger moeten zijn dan de huidige kinderbijslag, om de kinderarmoede te bestrijden.[6]
Een hoger bedrag (of een iets afwijkend stelsel) voor ouderen (vanaf de AOW-leeftijd) is misschien nodig, administratief levert dat in elk geval geen grote problemen op.[7]

Voldoende om volwaardig van te leven

Deze zinsnede voldoende om volwaardig van te leven kan tot gevolg hebben dat er, zeker op korte termijn, problemen ontstaan met de financiering van het totaal benodigde basisinkomen.[8]

Als dat zo is, kun je gaan tornen aan de zaken genoemd in de definitie, bijvoorbeeld wel een inkomenstoets of partners samen minder geven dan als ze alleen zouden zijn. Dat betekent meteen veel administratie en controle en daarmee een aanslag op de robuustheid.[9]
Dan wat mij betreft liever (voorlopig) een lager bedrag voor iedereen, met helaas noodzakelijk aanvullende regelingen voor degenen die daar aan te kort komen. Denk bijvoorbeeld aan alleenstaanden zonder ander inkomen of arbeidsgehandicapten. Helaas extra (complexe?) administratie voor hen, maar gelukkig niet voor iedereen. Ook voor hen is er gelukkig wel een lage maar wel robuuste basis.

Reyer Brons, augustus 2022, update september 2022
Afbeelding stoommachine van Lynn Greyling via Pixabay 

Dit is een bericht in de serie Basisinkomen: onvoorwaardelijkheid in plaats van controle.

[1] Conform de definitie van Basisinkomen Nederland.

[2] Min of meer geruststellend is dat overheden heel slecht zijn in het aanpassen van informatiesystemen.

[3] Denk bijvoorbeeld aan het ontstaan van het toeslagenschandaal en de trage afwikkeling daarvan, de slome aanpak van de gaswinningsschade in Groningen, de complexe manier waarmee steunmaatregelen rond de COVID-crisis zijn ingevoerd en worden afgewikkeld, de kennelijke onmogelijkheid vermogensaanwas te belasten, het krakkemikkig reageren op de hogere inflatie door stijgende energieprijzen en woonlasten, etc.
Zie ook dit uitstekende achtergrondartikel van Chris Klomp: Complotdenken: op hol geslagen brein.

[4] Zie dit betoog van Scott Santens uit 2015: Won’t basic income give too much power to whomever distributes it?

[5] Bij de AOW is ook een voorwaarde dat men een flink aantal jaren in Nederland gewoond moet hebben.  Zoiets zou bij het basisinkomen ook toegepast kunnen worden bij immigranten. Vergt enige administratie, maar niet erg complex.

[6] Er bestaan ook ideeën om kinderen wel evenveel te geven, maar dan deels in een soort spaarsysteem. Dat kan dan gebruikt worden om kinderopvang te regelen, of op latere leeftijd voor een studie of als startkapitaal voor een huis of een bedrijf.
Nadeel is natuurlijk de administratie rond dat spaarsysteem.

[7] Er bestaan op dit moment geen goede voorstellen waarin alle volwassenen inclusief de AOW-gerechtigden helemaal gelijk behandeld worden. Het huidige stelsel met AOW en een apart fiscaal regime voor ouderen zonder meer laten vallen betekent dat en grote groep ouderen ineens aan de bedelstaf komt.

[8] Zie diverse rekenmodellen op de website van Basisinkomen Nederland.

[9] Die robuustheid is echt heel belangrijk willen we ons land een beetje beter op orde krijgen. Zie bijvoorbeeld dit bericht in het Parool van Marian Grobbink op 26-8-2020: Opinie: ‘Wij worden gegijzeld door de (on)mogelijkheden bij de Belastingdienst’