Te gek voor woorden. 17c. FRAUDEBESCHULDIGING (deel 3)

Gerard verbaast zich over de onterechte beschuldigingen van fraude die aan het licht komen bij de toeslagenaffaire.
Deze keer verbaast hij zich over het gemak waarmee grote fraudeurs weg komen.
In contrast tot de kleintjes die de hel in gedreven worden.

Nou, het nieuwe jaar begint goed, maar niet heus. Gisteren 6 januari 2021: het ongelofelijke gebeuren in Amerika. Trumpaanhangers vallen het exportoverschotCapitool binnen. Dat is hetzelfde als demonstraten bij ons de Tweede Kamer zouden binnenwandelen. Het is 24 uur, logisch, hét nieuws van de dag. Daarmee valt het andere nieuws bijna in het niet. Zoals het heugelijke nieuws dat de eerste prik tegen het coronavirus is gegeven. Gelukkig, we zitten al negen maanden in de ellende en hierdoor is er licht aan het einde van de tunnel.

Dit verhaal gaat over fraude… en daar stond ook een berichtje van op de NOS-app:
Geen strafrechtelijk onderzoek naar Belastingdienst in toeslagenaffaire
Het Openbaar Ministerie stelt geen strafrechtelijk onderzoek in naar de rol van de Belastingdienst en zijn ambtenaren in de kinderopvangtoeslagaffaire. Justitie zegt na een ‘zorgvuldige beoordeling van de feiten en omstandigheden’ niet tot een strafrechtelijke verdenking te zijn gekomen. In de kinderopvangtoeslagaffaire zijn veel ouders in de problemen gekomen doordat zij door de Belastingdienst ten onrechte als fraudeur werden behandeld en toeslagen moesten terugbetalen en werden beboet. Soms liepen de bedragen op tot tienduizenden euro’s.

Geen knevelarij
De betrokken staatssecretarissen van Financiën deden vorig jaar mei aangifte tegen de Belastingdienst wegens een vermoeden van knevelarij en beroepsmatige discriminatie. Van knevelarij is sprake als een ambtenaar tegen de regels in geld vordert, ontvangt of niet uitbetaalt omdat dat verschuldigd zou zijn aan ‘enige openbare kas’. Volgens justitie was de kinderopvangtoeslag niet verschuldigd aan een openbare kas, maar aan de ouders. Juridisch gezien is het geen knevelarij als de uitbetaling aan ouders wordt stopgezet vanwege een vermoeden van misbruik of fraude. Bij de terugvordering was het bedrag wél verschuldigd aan een openbare kas, namelijk de Belastingdienst zelf. Maar ook daarbij was knevelarij niet aan de orde, omdat ambtenaren ervan uit mochten gaan dat terugvorderingen binnen de regels pasten. “De hoogste rechter in dit soort zaken (de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State) heeft de beslissingen van de Belastingdienst hierover jarenlang in stand gelaten”, meldt het OM.

Ook geen beroepsmatige discriminatie
Ook van beroepsmatige discriminatie is volgens het OM geen sprake. Justitie heeft vastgesteld dat de Belastingdienst bij het bestrijden van misbruik en fraude ‘zoekslagen heeft gemaakt’ naar de nationaliteit, maar het OM stelt dat nationaliteit bij de individuele beoordeling van gevallen geen rol heeft gespeeld. Bovendien is de Belastingdienst als onderdeel van de Staat immuun voor strafrechtelijke vervolging, stelt het OM. Datzelfde geldt voor ambtenaren die het beleid uitvoeren. Uit het onderzoek blijkt niet dat ambtenaren uit eigen gewin of belang hebben gehandeld. ‘Het OM realiseert zich dat deze uitkomst voor de getroffen ouders een teleurstelling kan zijn’, schrijft justitie, dat de foutieve behandeling van de ouders wijt aan bestuurlijke en politieke keuzes. ‘Ouders die zelf aangifte hebben gedaan bij het OM zouden via een zogeheten ‘artikel 12 Wetboek van Strafvordering-procedure’ de rechter kunnen vragen om alsnog tot vervolging over te gaan.’ “Wat we hier zien is dat ambtenaren beleid hebben uitgevoerd dat achteraf gezien onrechtvaardig uitpakte,” licht een OM-woordvoerder toe. “Dat wil niet zeggen dat zij strafrechtelijk moeten worden vervolgd.”

‘Ongekend onrecht’
Vorige maand concludeerde een parlementaire onderzoekscommissie dat veel ouders in de kinderopvangtoeslagaffaire ‘ongekend onrecht’ is aangedaan. Ook zijn de grondbeginselen van de rechtsstaat geschonden.”

Hieronder staat de tekst, die ik eerder al eens geschreven heb:

“De andere kant van de medaille: ambtenaar zijn is een bijzonder beroep, met vele voordelen. Je wordt beschermd door de wet, bijvoorbeeld het niet mogen beledigen van een ambtenaar in functie. Als ambtenaar ben je niet verantwoordelijk voor je (financiële) daden en doen, je hebt macht, je ontvangt een goed salaris, je mag meewaaien met alle winden, je hebt geen (openbare) mening, zodra je beslissingen altijd juridisch getoetst zijn zit je goed, je kan altijd een beroep doen op je eed, het is bijna niet mogelijk ontslagen te worden, velen die afhankelijk zijn houden jou wel te vriend, de schuldige is altijd het systeem, het beleid, de wet. Belangrijk is wel dat je je positie op de carrièreladder versterkt.”

Wanneer ik mijn eigen tekst terug lees, durf ik te zeggen: ik had gelijk. De ambtenaar is juridisch helemaal beschermd. Je mag liegen, je mag zaken vergeten zijn, je mag stukken achtergelaten hebben, je mag grove fouten maken, je mag burgers ongekend onrecht aan doen… je bent ambtenaar en je voert uit wat je is opgedragen. Toch?  Wat ik mis is eigen verantwoordelijkheid, geweten, empathie, menselijkheid… maar ja, wie ben ik? Ik ben geen ambtenaar.

In mijn verhaal Eindelijk[1] staat de volgende tekst:

Een vrouw met een bijstandsuitkering moet van de gemeente Wijdemeren (ten westen van Hilversum) ruim 7000 euro terugbetalen, omdat haar moeder af en toe boodschappen voor haar deed. Dat meldt de website schuldinfo.nl. De gemeente heeft in de zaak gelijk gekregen van de rechtbank in Utrecht. De anonieme vrouw kreeg sinds eind 2015 een bijstandsuitkering, maar had ook te maken met hoge vaste lasten. Om haar te helpen deed haar moeder volgens een verklaring van de vrouw een keer in de week boodschappen voor hen allebei. Inlichtingenplicht De gemeente ontdekte dat bij een onderzoek naar aanleiding van een signaal van het Inlichtingenbureau, blijkt uit de uitspraak van de rechtbank uit oktober 2019.”

Nederland ontplofte door dit bericht, kranten, sociale media, zelfs op journaal en er werden Kamervragen over gesteld. Allemaal politici, hulpverleners, ambtenaren, journalisten  enz. met boter op hun hoofd… deze praktijken zijn al jaren zo… toevallig eindelijk een keer in het nieuws. Mijn verhalenboek staat vol met verhalen die ‘te gek voor woorden” zijn.

Bij een ander verhaal halen mensen vaak hun schouders op: “Ach, het zij zo, het is legaal,  wat zou jij doen? Ja, dat zijn de grote jongens, dat is ongrijpbare macht…”

GroenLinksIk lees een berichtje over hoe Google gebruik maakt van Nederlandse brievenbusfirma’s om belasting te ontduiken. Voor de duidelijkheid… het mag en is dus legaal, maar je hebt er wel een paar slimme jongens voor nodig op de Zuidas. Juristen en registeraccountants. Brievenbusfirma’s is een bekend fenomeen in het ontduiken van belasting. Ik lees: Google heeft van 2012 tot 2019 128 miljard winst via Nederland doorgesluisd naar de Bermudaeilanden. € 128.000.000.000! Ter vergelijking: dat is € 7500,00 per Nederlander, uitgaande van 17 miljoen Nederlanders. Dat is gigantisch…we hebben het over één bedrijf. Als deze winst in Amerika was gebleven, had Google 38 miljard belasting moeten betalen, dat is ongeveer 35%. Nu betalen ze… 0,02%! Kijk, dit noem ik nu wél fraude of een ander woord legale fraude, gewetenloos, misbruik van macht, enz. Zet dit eens af tegen het verhaal van een mevrouw die € 7.000 boodschappen moet terugbetalen. Wie is dan de fraudeur?

Vandaag 7 januari… een brief van de gemeente. Daar krijg je normaal al een hartverzakking van, maar toen ik ‘m las dacht ik: Ja, hoor dit kan er ook nog wel bij. Wat een stelletje ……(begint met een k).

“Uit alle ingeleverde stukken en op basis van de bij ons bekende gegevens is gebleken dat uw zoon, met ingang van 31 oktober 2019 bij u inwoont… Omdat u niet heeft gemeld dat uw zoon bij u inwoont […]. Terugvorderen Over de periode 31 oktober 2019 tot en met 30 november 2020 heeft u ten onrechte teveel bijstand ontvangen. Mochten er later alsnog nieuwe gegevens bekend worden over dezelfde periode, zou dit alsnog aanleiding kunnen zijn tot wijziging op recht op uitkering.”

Nou, eerst mijn adrenaline laten zakken. Een peuk. Gebeld naar de gemeente. De brief is getekend door de teamleider. Maar ja, die naam hoef je niet te vragen, want; “onze teamleider praat niet met cliënten.” Dus gevraagd naar de behandelaar, mevrouw……… ”O, die is op moment niet aanwezig, waarschijnlijk lunchpauze.”
“Laat ze mij na 2 uur terug bellen”, vroeg ik. “Zet er maar ‘spoed’ bij.” “Nee, dat kan niet, ik kan wel melden ‘prioriteit hoog’.” “Onze regel is dat er in 2 dagen terug gebeld moet worden.”

Gerard, denk aan je hart, dacht ik. Jas aangetrokken, hond mee, eruit naar buiten. Langs het gemeentehuis. Met de gedachte: ik kan mij best voorstellen dat er mensen zijn die hier met een bulldozer naar binnen willen rijden! Maar we blijven proberen het hoofd koel te houden.

Thuisgekomen, alweer, een verhaal van mij áfschrijven. Hoe komen ze erbij? Anderhalve week geleden nog gesprek gehad, met de ‘re-integratiecoach’ over een dak/thuislozenuitkering voor mijn zoon, via de mail bevestigd gekregen dat mijn adres een postadres is en géén woonadres. In de gemeentelijke administratie staat zijn adres als postadres. Zoon heeft al vanaf oktober geen inkomen! Als ik een simpele berekening maak, gaan ze ongeveer € 3.000,00 terugvorderen…O jee, dat is netto, dus gaan ze het waarschijnlijk bruto terug vragen. (Lees het verhaal Wanneer een ambtenaar de gevolgen voor de cliënt niet kent…)

Gevolg? Huur, zorgverzekering, energie niet meer betalen. Dan komen we ‘vanzelf’ terecht bij de schuldhulpverlening van de gemeente… “ter voorkoming van huisuitzetting!”

Inmiddels is het 4 uur, de gemeente heeft nog niet teruggebeld! Ik duik maar even mijn bed in……….even in de pauzestand. Een normaal mens wordt hier toch helemaal gek van… Geen wonder dat mensen de gordijnen niet meer open maken, hun post laten liggen en de dag slijten op de bank of in bed. Ik durf te stellen dat ik ze alle zeven (nog) op een rijtje heb, maar mensen met een depressie, burn-out, psychische problemen, in scheiding, gezondheidsproblemen kunnen dit écht niet aan.

Dit verhaal loopt goed af…maar ik heb op de rand van de financiële afgrond gestaan. Mocht er ooit een 2e boek uitkomen…………..dit verhaal is al geschreven!

Op de mat, post van de SVHW, zij vorderen voor onze gemeente de lokale belastingen. Vanwege mijn lage inkomen krijg ik normaal kwijtschelding gemeentelijke belasting, dat is toch gauw € 400 per jaar. In deze brief staat: “De SVHW  heeft bij het inlichtingenbureau* getoetst of u in 2021 voor geautomatiseerde kwijtschelding in aanmerking komt. Op het moment van de toets voldeed u niet aan de gestelde normen. Dit kan te maken hebben met:

  • Hoogte van uw inkomen
  • Hoogte van uw vermogen, zoals een auto met een waarde hoger dan € 2.269 en/of een banksaldo van ongeveer € 1.100.

Nu wordt er gevraagd om documenten zoals bankafschriften, autopapieren, belastingaangiften, zorg-/huur toeslag, terugvordering belasting enzovoort. Dat is een heel pak papier. O jee, daar gaan we wéér… Het banksaldo is niet van mij, het is gereserveerd voor de Belastingdienst, mijn autootje heeft een waarde van geschat € 1.800 ontvangen vanuit een erfenis van een tante.  Maar ja, ga dat maar eens uitleggen. De kans is groot dat ik niet voor kwijtschelding in aanmerking kom… dus dit jaar een extra uitgave van ruim € 400… waarvan moet ik dat betalen?

Mijn achterdocht viert weer hoogtij. Hoe kan het ook anders na het lezen van dit verhaal? Onderaan de brief staat de ‘uitleg’ van inlichtingenbureau*: Het inlichtingenbureau is een organisatie voor gemeenten en andere overheidsorganisaties. Het inlichtingenbureau verzamelt informatie van het UWV, de Belastingdienst en het RDW en voert een toets voor automatische kwijtschelding. Daar boven staat: Wij kunnen geen informatie geven over de inhoud en het moment van de toetsing bij het inlichtingenbureau.

Mijn achterdocht is: wie heeft het inlichtingenbureau ingelicht? Kan best bij een steekproef gebeurd zijn, of één of ander algoritme, het inmiddels verboden SyRI (Systeem Risico Indicatie) of… een ambtenaar van de gemeente? Hier zal ik nooit achter komen, maar geeft wel een eng gevoel. Big Brother is watching you!

Toeval bestaat niet. Lees mijn verhaal Er is meer tussen hemel en aarde[2]. Zonder er naar gevraagd te hebben of gezocht zit er een mail in mijn box van de Groene Amsterdammer. De koptekst van dit artikel is:
Ze weten alles van je.
Het gaat over het InlichtingenBureau. Nou, dat is even schrikken. Het is een bureau dat data koppelt van UWV, DUO, RDW, DJI enz. Bedoeld om signalen van fraude in kaart te brengen, in het bijzonder gericht op bijstandsfraude. Het systeem is ontwikkeld door ministerie Sociale Zaken, Nederlandse gemeenten, Divosa (vereniging van directeuren Sociale Diensten). Enkele teksten uit dit artikel:
Bij een aantal deskundigen gingen de wenkbrauwen omhoog: wat is dit Inlichtingenbureau?…  Waarom kennen we dat niet? Wat voor soort ‘signalen’ geeft het?.. Heeft u een uitkering en koopt u een Mercedes? Dan gaat hier in dit bureau in Utrecht een ‘signaal’ af en dat wordt naar uw gemeente gestuurd. Ook als u zich inschrijft voor een studie, geld krijgt uit een erfenis, in de gevangenis terechtkomt: het Inlichtingenbureau signaleert het en geeft het door… ‘Waarom is het een stichting?’ zegt bestuurskundige Gerrit Dijkstra wanneer ik hem telefonisch spreek. Dijkstra heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar het uitbesteden van overheidstaken aan de private sector… Deze stichting valt ook niet onder de Wet openbaarheid bestuur (Wob). ‘Het koppelen van databestanden en zo inlichtingen verwerven, lijkt misschien een neutrale uitvoeringstaak, maar dat is het niet’, vervolgt Dijkstra. ‘Dat blijkt ook uit de toeslagenaffaire.’ Ook SP-Kamerlid Renske Leijten, samen met Pieter Omtzigt (CDA) de aanjager van het onderzoek naar de affaire met de kinderopvangtoeslagen, maakt zich zorgen over de rechtsbescherming. Zij had eveneens nog nooit van het Inlichtingenbureau gehoord. ‘Ik ben het tijdens de hele Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag ook niet tegengekomen’, zegt ze telefonisch… Tegenwoordig biedt het informatie op de gebieden Werk en Inkomen, Onderwijs, Belastingen en Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en Jeugdzorg. Onlangs is ook het Informatie Knooppunt Zorgfraude hier ondergebracht… .Big Data voor fraudebestrijding’. ‘Dat is nog niet schimmig of crimineel, maar een gewoon proces dat hoort bij het aanvragen van een voorziening bij de gemeente.’… Als een bijstandsgerechtigde voldoet aan die indicatoren en daarmee een potentieel risico biedt van frauduleus gedrag, dan worden de geanonimiseerde gegevens gekoppeld aan personen. Ze zijn dan nog geen verdachten, maar worden in een hokje geplaatst.’… In veel gemeenten ben je als je je niet houdt aan de inlichtingenplicht direct een fraudeur…  Wij gaan altijd eerst praten en kijken wat er aan de hand is. We gaan nooit op bezoek om tandenborstels te tellen of boodschappen te onderzoeken in keukenkastjes. We gaan aan tafel zitten en een gesprek voeren: hoe gaat het? Wat kunnen we doen? We zijn er om mensen te helpen. We geven ook altijd eerst een waarschuwing.’… Als je als burger van fraude wordt verdacht, en tegenover de overheid komt te staan, moet je wel over je dossier kunnen beschikken. Anders kun je je niet verdedigen. Maar dat wordt steeds moeilijker, mede door de omvang van de projecten die dergelijke signalen zoeken.’… Het zijn vooral uitkeringsgerechtigden die in de digitale spotlights staan. ‘Zij worden het meest in de gaten gehouden’, zegt Van Eck. Hier zit automatisch ongelijkheid in, benadrukt ze: ‘Zij zitten in een systeem, alle controlemechanismen gaan eenvoudig in hun richting. Niet in die van de mensen die in Wassenaar wonen. En als uitkeringsgerechtigden iets fout doen, dan wordt direct gesproken van fraude; bij mensen die de belasting niet eerlijk invullen van ontwijking.’ Ik maak me er echt grote zorgen over’, zegt ze ernstig. ‘Er gaat veel goed, dan is het een zegen. Dan hoef je als burger niet keer op keer alles door te geven, denk bijvoorbeeld aan de belastingaangifte waar al bijna alles voor je is ingevuld. Maar als het niet goed gaat, dan is het echt vechten tegen de bierkaai. Dat kan een heel klein foutje zijn.’ Ze weet van mensen die een boete kregen vanwege een verkeersovertreding, maar die was gekoppeld aan een verkeerd BSN-nummer; ze hadden het helemaal niet gedaan. ‘Maar dat moet je als burger bewijzen. Vaak lukt dat niet.

Mijn conclusie: zowel bij de terugvordering in verband met de kostendelersnorm, als geen automatische kwijtschelding gemeentelijke belasting, ben ik in één of ander algoritme of fraudesignaal terecht gekomen. Als ik het artikel Ze weten alles van je goed lees, mag ik wel heel blij zijn dat de terugvordering van tafel is en mijn uitkering niet gekort wordt… de meeste mensen lukt dat niet. Ik hoop dat de wereld door begint te krijgen dat er een heksenjacht is op bijstandsfraude. Terwijl bijstandsfraude het minst voorkomt op het fraude-lijstje. Eén keer je inlichtingenplicht vergeten en je bent fraudeur. Laten veel gemeenten het voorbeeld nemen aan Amsterdam: “Wij gaan altijd eerst praten en kijken wat er aan de hand is!” Vaak is er niks aan de hand. Bij mij heeft het signaal van fraude mij tot de rand van de afgrond gebracht!

Verkeerd vinkje!

Zoals hierboven al omschreven: aanvraag ingediend voor kwijtschelding gemeentelijke belastingen. Op 15 februari 2021 ontving ik een brief: Uw verzoek om kwijtschelding hebben wij ontvangen.” Op 18 februari 2021 een brief Een aantal gegevens ontbreekt daarbij. Wilt u deze gegevens alsnog toesturen?” Zoals gevraagd, digitaal gedaan. Op 19 februari 2021 weer een brief: ”Uw bezwaarschrift is nog niet toegelicht. Daarom merken wij dit aan als een pro forma bezwaar.”
Nou gaat er iets niet goed, dacht ik. Hoezo pro forma bezwaar? Nou, maar even in de telefoon geklommen.

Een vriendelijke mevrouw aan de lijn. “Ik heb kwijtschelding aangevraagd en alle documenten digitaal naar u verstuurd.”
“Ja, dat zie ik in het systeem, alle documenten zijn binnen.”
“Vreemd, O ik zie het al, u heeft een bezwaarschrift ingediend, niet om kwijtschelding gevraagd.”
“O, dus ik heb ergens een verkeerd vinkje gezet,” zei ik.
“In het systeem staat u niet als kwijtschelding.”
“Zou u dat vinkje weg willen halen en daarvoor het vinkje kwijtschelding willen zetten?”
Na even een pauze stand: “Sorry, meneer maar dat kan ik niet, ik kan geen vinkjes weghalen.”
Een beetje gefrustreerd zei ik: “U wilt mij toch niet zeggen dat ik helemaal opnieuw moet beginnen?” “Ik zou niet weten hoe dat anders moet, maar wacht u even, ik neem contact op met een collega.” Terug van de wachtstand: “Meneer Sangers, het vinkje is weg hoor, mijn collega wist wel hoe dat moet.”
Ik heb deze mevrouw heel vriendelijk bedankt voor alle moeite en service! Op 22 februari 2021 kreeg ik een brief: “Wij hebben uw aanvullende gegevens ontvangen.” Op dezelfde dag nóg een brief: “Wij hebben uw aanvullende gegevens ontvangen, wij proberen binnen zes weken na aanvraag antwoord te geven.” Op 26 februari 2021 weer een brief: Onderwerp “Kwijtschelding… wij proberen binnen zes weken van de aanvraag antwoord te geven.”
Zo zie je maar wat er gebeurt als het vinkje op een verkeerd plekje staat! Ik durf best te zeggen dat ik redelijk slim ben, maar wat gebeurt er met mensen die digitaal een verkeerd vinkje hebben gezet én geen idee hebben hoe ze dit moeten oplossen?

Zie ook de voorafgaande bijdragen: deel 1 en deel 2.

[1] Hoofdstuk 18. Volgt later
[2] Hoofdstuk 26. Volgt later.

Uit het boek: MET DANK, DOOR MIJNOVERHEID BIJ DE VOEDSELBANK, Gerard Sangers.
Gerard is van mening dat basisinkomen een goede oplossing is om de problemen die hij in het boek schetst aan te pakken.
Zie hier voor meer informatie over het boek en voor de reeds gepubliceerde delen.
Zie ook de website Te gek voor woorden.

Copyright © 2021 Gerard Sangers
Niets uit deze tekst en het boek  mag worden verveelvoudigd, door middel van druk, fotokopieën, geautomatiseerde gegevensbestanden of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
Het is wel toegestaan dit gehele bericht zonder wijzigingen te delen.