Te gek voor woorden. 25. Geld doet geen wonderen, maar zonder is het donderen

Een arm iemand leeft in een onwerkelijke wereld. Dagelijks word je geconfronteerd met de bevestiging hoe arm je bent.
Het grote verschil tussen rijk en arm is het beeld. De rijken showen met hun rijkdom, terwijl de arme zich schaamt voor zijn armoede.

Geld is in onze maatschappij de op één na belangrijkste factor in het leven. Gezondheid staat natuurlijk op nummer één. Er zijn veel mensen, zeker bijstandsgerechtigden, met én gezondheidsproblemen én geldproblemen. En dan is leven in onze ‘rijke’ maatschappij zwaar, een last, doelloos.

Zelf mag ik over mijn gezondheid niet klagen. Er staat inmiddels een zes voor mijn leeftijd, een hartstilstand overleefd, de botten en spieren willen wel eens protesteren. Met andere woorden: ik ben geen 21 meer.

Na een arbeidzaam leven met goed en minder goed betaalde banen word je werkloos. 70% van je laatst verdiende loon. Dat kunnen maandelijks vele honderden euro’s zijn. Ik ken mensen die gehalveerd zijn in inkomen (WW kent een maximale uitkering). Bij mij viel het mee, omdat mijn laatste baan, verkoop promotie- en relatiegeschenken, als basis het minimumloon had, aangevuld met provisie op de verkoopcijfers. Ik hoor en las veel verhalen over mensen die financieel aan het verdrinken waren, het was de crisistijd. Mijn ‘geluk’ was gewend te zijn aan een laag inkomen en gelukkig heb ik een huurhuis. In die tijd hadden veel mensen met een koophuis écht een probleem.

Om het voor een leek simpel te houden, er zijn twee soorten bijstand: voor mensen die vóór 1965 geboren zijn en voor mensen die na 1965 geboren zijn. Het grote verschil is dat iemand die voor 1965 geboren is zijn vermogen, zoals huis, spaarrekening, lijfrentepolis en dergelijke mag behouden. Dit is de IOAW. Dat hangt natuurlijk ook weer van honderd regels aan elkaar, dat is een kwestie van googelen. In  een nog te publiceren ander verhaal vertel ik over iemand, geboren in 1968, dus na 1965… een drama. Spaarrekening leeghalen, huis op eten én in de toekomst leven van een erfenis. 25 jaar werken, ontslagen én 20 jaar geen enkel recht op een uitkering.

Het was niet breed, maar salaris aangevuld met bijstand, huursubsidie, kindgebonden budget, kinderbijslag en zorgtoeslag was te doen.

Totdat… per 01-01-2015 de regering het verschil tussen de IOAW ( ik dus) en de toen geldende WWB-uitkeringen gelijk gingen trekken. Het is te technisch om dat hier uit te leggen, maar mijn inkomen ging van het ene moment op het andere met ruim € 300 bruto naar beneden. Om deze achteruitgang enigszins te compenseren, werd het kindgebonden budget verhoogd van € 110 naar € 355 per maand. Per saldo toch netto in de min, maar oké(?).

Vervolgens

Zes maanden later wordt mijn thuiswonende zoon 18 jaar. Dat betekent geen kindgebonden budget meer, geen kinderbijslag meer en netto in januari al ingeleverd. Dus – € 355 – € 90 – € 100. Van het ene op het andere moment lever ik ruim € 500 inkomen per maand in! Dit praktijkvoorbeeld heb ik besproken, zowel ambtelijk als politiek.
En dan is het antwoord…: “Daarvoor moet u in Den Haag zijn.”

Ik weet dat vooral mensen met thuiswonende kinderen van 18+ het financieel heel zwaar hebben. En mocht het kind een eigen inkomen hebben, word je of aangepakt met je toeslagen, of je valt onder de kostendelersnorm. (Dit ga ik hier niet uitleggen, googel maar even op het woord ‘kostendelersnorm’.)

Ik heb eens een proefberekening gemaakt van een gezin met kinderen onder de 18 jaar. Dan schrik je in financiële zin.  Voorbeeld: vader en moeder en twee kinderen. Brutoloon € 20.000 per jaar (minimumloon). Kindgebonden budget per jaar € 2.200, kinderbijslag per jaar € 2.336 en als één van beide ouders werkt arbeidskorting ongeveer € 2.500,- per jaar. Dat betekent bijna € 600 netto verschil per maand tussen gezinnen met kinderen onder de 18 en gezinnen met kinderen boven de 18 jaar. Natuurlijk kunnen kinderen van 18+  studiefinanciering (vanaf het cursusjaar 2015/2016 werd de basisbeurs omgezet in een studielening) aanvragen, maar voor thuiswonende is dat niet veel. Daarbij bouwen ze een studieschuld op. Mijn dochter heeft nu vanaf haar zesentwintigste  een studieschuld van ruim € 25.000, … lekkere start voor je toekomst!!! Daarbij is het niet ieder kind gegeven te gaan studeren.

Zou dat misschien een verklaring kunnen zijn op de vraag waarom er zoveel dakloze jongeren zijn? Het wordt ouders financieel onmogelijk gemaakt om kinderen van 18+ te onderhouden. Dan laat ik de kostendelersnorm nog even buiten beschouwing. Het mag natuurlijk nooit de verklaring zijn om ze de deur te wijzen. Maar als verhoudingen al niet zo geweldig zijn, zou dat wel eens de druppel kunnen zijn.

Met de volgende uitspraken ga ik geen vrienden maken. Steeds vaker wordt kinderarmoede hoog op de agenda gezet. Natuurlijk is dat zeer ernstig, maar ik snap niet waar dit vandaan komt. Armoede is geldgebrek, toch? Ik ben ‘Schuld-Hulp-Maatje’, ik probeer mensen met schulden de juiste weg te wijzen. Liefst heb ik dat ze de regie zelf nemen, maar Nederland… regelland… is voor veel mensen vreselijk ingewikkeld.
Er was een hulpvraag bij mij terechtgekomen van een jonge alleenstaande vrouw met een zoontje van zes jaar. Ze was het totale overzicht kwijt van inkomsten en uitgaven en had daardoor behoorlijke achterstanden met betalen van huur, zorg, belastingen enzovoort. Jaren van ellende volgden elkaar op: diverse verhuizingen, scheiding en schulden. Een slimme intelligente dame. Ik hoefde haar niet uit te leggen hoe het digitale tijdperk werkt zoals: telebankieren, MijnOverheid, DigiD, UWV, Toeslagen, belastingaangifte. Zij weet waar ‘Abraham de mosterd haalt.’ Gelukkig. Het grootste probleem was dat ze haar baan had opgezegd om een betere moeder voor haar zoontje te zijn. Gevolg: van € 2.800 netto naar € 1.200 netto inkomen per maand. Dat is natuurlijk een dramatische terugval. Maar zoals ze zelf zei: “Mijn oude baan was niet vol te houden. Nachtdiensten, weekenddiensten, ’s nachts om twee uur thuis en zoon moest om half negen op school zijn, vaak overdag slapen, maar om drie uur zoon uit school halen. Hollen vliegen en rennen.” Ze is heel blij met haar nieuwe minder betaalde baan. De stress is weg. In zo’n eerste kennismaking zetten we eerst de inkomsten en uitgaven op een rijtje én natuurlijk de schulden. Als alleenstaande moeder met een kind onder de 18 jaar, kom je met een laag inkomen voor veel maximale toeslagen in aanmerking: huurtoeslag € 270, zorgtoeslag € 104, kindgebonden budget € 365, kinderbijslag € 74, alimentatie € 175. Dat is bijna € 1.000 per maand! Dus haar inkomen is bijna € 2.200 per maand. Als ik dit zet naast mijn inkomen als alleenstaande zit ik € 900 lager per maand.

Toen we alles op een rijtje hadden, kwamen we tot de conclusie dat zij een aflossingscapaciteit had van € 500 per maand. In een jaar kan ze van de schulden af zijn. Het is haar gegund, genoeg zwarte sneeuw gezien de laatste jaren.

In het begin van dit verhaal had ik het over kinderen in armoede. En dat snap ik niet als ik kijk naar het financiële plaatje tot 18 jaar. Na 18 jaar stort de hele financiële wereld in elkaar. Niet alleen betreffende toeslagen, maar ook voor speciale regelingen zoals Kindpakket, Sportfonds, schoolspullen, laptop… allemaal TOT 18 jaar.

Zelf heb ik door de enorme financiële terugval drie jaar gebruik moeten maken van de Voedselbank. Je hebt er niet om gevraagd, maar krijgt het in de schoot geworpen.

Financieel is het er nu niet beter op geworden. Na drie jaar heb ik geen recht meer op de Voedselbank. Ik probeer met moeite te leven van € 50 per week. Dat is all-inn: eten/drinken, kleding, hond(je), roken(!), kapper enzovoort. Alle variabele kosten. Een bijna onmogelijke opgave. Alhoewel, ik weet dat er gezinnen zijn die wekelijks moeten rondkomen van € 75/€ 100.

Als je arm bent denk je constant in euro’s. Dat maakt onzeker en bang. Een onvoorziene uitgave kan wel eens je nachtrust kosten, een kapotte wasmachine een nachtmerrie. Wetenschappelijk is bewezen dat geldproblemen stress veroorzaken en stress leidt tot gezondheidsklachten.

Zoals net gezegd, ik denk in euro’s. Wat ik ’s avonds eet, wordt bepaald door de afprijssticker van min 50% korting op versproducten die tegen de datum lopen. Minimaal drie keer per week brood, met of zonder gebakken eitje.

Je sociale leven gaat bepaald worden door de vraag ‘wat kost het?’ Wat je vooral jezelf moet leren is dat de maatschappij, maar ook je familie, dit niet begrijpt. Je kan ze het ook niet kwalijk nemen. Het is een andere wereld… de ‘ver-van-mijn-bed-show.’

Vorig jaar zomer was ik met mijn dochter en schoonzus een dagje uit. Het uit eten werd betaald door dochter en na afloop gezellig aan de haven een drankje. Ik een pilsje, de dames een Raketje. Raketje? Dat bleek een modern mixdrankje te zijn. Mijn schoonzus zei “Ik betaal” en gaf mij € 20 mee om af te rekenen. De ober gaf mij € 1 terug. Ik dacht, die maakt een fout. Maar eerst maar aan dochter gevraagd wat zo’n modern drankje eigenlijk kost. “Ik denk rond de € 7,50.” (!!!) Iedere keer als ik bij ons langs het haventje rijd en de terrassen zitten vol, denk ik: waar doen ze het van?

Een arm iemand leeft in een onwerkelijke wereld. Dagelijks word je geconfronteerd met de bevestiging hoe arm je bent. Reclames van auto met een maandelijkse leaseprijs van ‘slechts’ € 200/€ 300 (dat is dan natuurlijk exclusief benzine). Het Zwitserlevengevoel. Die mooie vakantiefilmpjes naar tropische eilanden. Die house-style-programma’s, terwijl jij op je versleten bank zit.

Ik heb altijd de behoefte om die perfecte wereld van de reclame te confronteren met de andere kant van Nederland. Er zijn maar liefst anderhalf miljoen armen in Nederland.

Het Zwitserlevengevoel, met een zwerver in de hoofdrol. Die tandpastareclame met die stralende witte lach, iemand met een slecht gebit. Die exclusieve kookprogramma’s, met als achtergrond de Voedselbank. Die mooie leasebak, met daarnaast iemand die met pijn en moeite zijn oude tweedehandsje aan de praat probeert te houden. Zo kan ik er nog wel honderd verzinnen. Misschien een ideetje voor SIRE?

Het gat tussen rijk en arm wordt volgens mij alleen maar groter. En dan bedoel ik het financiële gat, want ieder huisje heeft zijn kruisje. Het grote verschil tussen rijk en arm is volgens mij het beeld. De rijken showen met hun rijkdom, terwijl de arme zich schaamt voor zijn armoede.

Het zou deze twee werelden verbinden wanneer mensen eens een kijkje nemen in elkaars wereld. Met name mensen in welstand zich in de wereld van arme mensen laten verplaatsen. Een ambtenaar van de sociale dienst eens een paar maanden op een leefgeld van € 50. Een beleidsmedewerker een poosje mee laten draaien in een gezin met bijstand. Een uitvoerend ambtenaar eens een paar maanden dozen laten inpakken met behoud van uitkering bij de sociale werkplaats of papier laten prikken als tegenprestatie. De wethouder ook eens drie maanden de schoonmaak in met behoud van uitkering.

Ik denk dat deze twee werelden veel van elkaar kunnen leren. Undercover Boss, maar dan op ambtelijk niveau.

Dit verhaal heet  Geld doet geen wonderen… zonder is het donderen. We zitten nu in december 2020. Financieel is het een drama. Mijn zoon heeft op moment geen inkomen en leeft van mijn spaarrekening. Dit is natuurlijk beperkt. Van de week had ik zo’n confronterend momentje. De koffie was op… ik ben een koffiedrinker. ’s Morgens, ’s middag en ’s avond een bakkie. Maar koffie is duur, ruim € 3 per pak. Mijn laatste aankoop koffie was twee pakken voor € 5 én dan neem ik wel een voorraadje van tien pakken. Een paar maanden daarvoor was er zelfs een aanbieding 1+1 gratis. Maar deze week geen aanbieding van koffie. Bij het openen van het laatste pak dacht ik: het moet toch niet gekker worden, geen koffie durven kopen. Toch maar twee pakken gehaald tegen de normale prijs. Ik zonder koffie gaat écht té ver.

Onderstaande tekst staat in mijn verhaal Coronacrisis maar hoort hier zeker ook thuis.

Tweede Kerstdag 2020. Het restant gourmetten van gisteren in de koekenpan gedaan. Heerlijk. Bij toeval staat het Jeugdjournaal aan. Nieuws-item: door Corona is de vraag naar pony’s enorm gestegen. In het item kwam een tiener in beeld die van haar ouders een pony had gekregen. “Ik ben er heel blij mee, kan ik lekker naar buiten, knuffelen, borstelen en mee rijden.” Ik heb altijd begrepen dat een paardenhobby erg duur is. Ook in mijn NOS-app werd dit ‘nieuws’ vermeld. Door corona was de vraag naar paarden met 25% gestegen! Een beetje pony kost tussen de twee- en vijfduizend euro, maar dan ben je er nog niet. Een moeder vertelde: “Ja, de kosten… dat kan wel oplopen tot een paar honderd euro per maand. Stalling, voer, dierenarts enzovoort.”

In dat zelfde Jeugdjournaal: Door de lockdown is het erg rustig op de vakantieparken, maar er is toch nog 30-40% geboekt. Kinderen die daar waren omschreven het als saai,  want al het leuke is dicht: het zwembad, de bowlingbaan, de automatenhalen, de restaurants en dergelijke. Wat ik niet snap is dat ouders honderden euro’s uitgeven voor een ander dak boven het hoofd. En waarschijnlijk oervervelende kinderen die liever naar huis willen.

Het trieste vind ik dat kinderen dit misschien ‘normaal’ gaan vinden, een pony, op vakantie enzovoort. Terwijl er honderdduizenden kinderen die blij zijn met nieuwe kleren, een laptop, een goeie fiets, of zelfs… vanavond een gezonde maaltijd. Elders in dit boek al omschreven, de uitspraak van onze koning: “Niet normaal gaan vinden, wat niet normaal is!”

Geld doet geen wonderen… alhoewel? Februari 2021. We zitten midden in de coronacrisis, de derde golf is op komst. Vijftig procent van de werkenden is, door alle crisisregelingen, op moment ‘in dienst’ van de overheid. In- en intrieste verhalen van bedrijven die op het randje van de afgrond staan, ontslagen, Zzp’ers die geen opdrachten binnen krijgen, flexwerkers die als eerste hun baan kwijt zijn enz. Het ene dramaverhaal na het andere. De onzekerheid voor de toekomst zorgt voor spanning, slapeloze nachten, depressie, schulden en zelfs misschien wel uithuisplaatsing.

Ik heb de TV aan staan. Het gaat over de Stichting MAX maakt mogelijk. Ik ben een Omroep-MAX-fan, zit in de doelgroep, ze hebben ook maatschappelijke betrokkenheid. Ze laten beelden zien van oude versleten mensen in Oost-Europa: Moldavië, Albanië, Litouwen, Hongarije, Oekraïne, en andere landen. De afstand Nederland-Moldavië is nog geen 2000 kilometer. Ofwel 24 uur rijden.

Van de site: Vele duizenden ouderen in Oost-Europa kunnen zich niet weren tegen de meedogenloze kou. Met dramatische gevolgen zoals bevriezing van ledematen of ouderen die zelfs overlijden. Met hun schamele pensioen van € 25 tot € 50 per maand en hun huizen die niet meer zijn dan tochtige krotten, kunnen ze nauwelijks overleven en zijn ze niet weerbaar tegen de barre omstandigheden waaronder zij leven. De vorst en sneeuw houden in sommige landen zelfs aan tot april. MAX Maakt Mogelijk wil daarom kolen, hout en voedselpakketten uitdelen.

Als ik die beelden zie, denk ik: waar hebben wij het over in Nederland? Af en toe moeten we ook kunnen relativeren… het kan altijd nog veel en véél slechter!

 

Uit het boek: MET DANK, DOOR MIJNOVERHEID BIJ DE VOEDSELBANK, Gerard Sangers.
Gerard is van mening dat basisinkomen een goede oplossing is om de problemen die hij in het boek schetst aan te pakken.
Zie hier voor meer informatie over het boek en voor de reeds gepubliceerde delen.
Zie ook de website Te gek voor woorden.

Copyright © 2021 Gerard Sangers
Niets uit deze tekst en het boek  mag worden verveelvoudigd, door middel van druk, fotokopieën, geautomatiseerde gegevensbestanden of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
Het is wel toegestaan dit gehele bericht zonder wijzigingen te delen.