Vereenvoudig ons fiscaal stelsel met een Burgerbijslag en een Woontoeslag

Peter Kamp komt met voorstellen om het fiscale stelsel radicaal te vereenvoudigen. Met name zijn burgerbijdrage kan een uitstekende stap zijn om een begin van een basisinkomen tot stand te brengen.

Probleemschets

Het fiscaal stelsel met zijn heffingskortingen en toeslagen is een mijnenveld geworden. Het is voor nagenoeg iedereen onmogelijk om te berekenen wat zijn of haar (netto) inkomen, de hoogte van de toeslagen is, of hoe alle heffingskortingen werken.

Het systeem met kostendelers bij zowel de heffingskortingen als bij de toeslagen, heeft een negatief effect op het netto gezinsinkomen wanneer er sprake is van een wisselende gezinssamenstelling of een verandering in het inkomen. De gevolgen ervan zijn over het algemeen pas zichtbaar na aangifte inkomstenbelasting in het opvolgende jaar en de herberekening van toeslagen, welke soms meerdere jaren later pas bekend is.

Het geheel wordt nog complexer als het inkomen bestaat uit meerdere bronnen, ieder met haar eigen systematiek. Welke werkgever, uitkeringsinstantie of pensioenfonds past de heffingskortingen toe? Hoe vindt eventuele verrekening van inkomsten plaats met of bij een combinatie van bijvoorbeeld WIA, waarin wellicht een component van arbeidsongeschiktheidspensioen is verwerkt met daarbovenop nog een aanvullende uitkering in het kader van de Participatiewet?

Het is een onwerkbare situatie geworden, waarbij appels en peren met elkaar verrekend dienen te worden.

Vooropgesteld zij dat een stijging van inkomsten een positieve bijdrage moet geven op het netto gezinsinkomen en dat financiële onzekerheid vermeden moet worden. Waarbij inkomensafhankelijke regelingen op landelijk niveau niet zouden moeten plaatsvinden via voorschotten zoals bij de toeslagen maar ook bij de heffingskortingen.

Het moet volstrekt duidelijk zijn voor de burger wat er met hun financiële situatie gebeurt als inkomens dalen of stijgen of de gezinssituatie wijzigt.
Ook dienen we de gevolgen van deze onzekerheid te gaan wegen met name waar het ook gaat om woningnood, werk en kwaliteit van leven.
Het minimale gezinsinkomen dient hoog genoeg te zijn om gezond van te kunnen leven, wonen waarbij er een positieve bijdrage aan dat gezinsinkomen ontstaat bij het aanvaarden van betaald werk, meer uren gaan werken of een loon / inkomens verhoging.

Het moge duidelijk zijn dat alle inkomensafhankelijke regelingen en toeslagen zeer arbeidsintensief zijn.  Ondanks automatisering van vele systemen duurt het soms jaren voordat er duidelijkheid is en de Belastingdienst definitief het jaarinkomen en de eventuele toeslagen van het huishouden heeft vastgesteld.

Naar een uitvoerbaar systeem

Hoe kunnen we de uitvoerbaarheid door de Belastingdienst, Gemeenten en Uitkeringsinstanties en daarmee ook de inkomenszekerheid van de burgers verbeteren?

Nu kunnen we alle negatieve effecten gaan benoemen, tot in detail. Maar wellicht dat het verkennen van een mogelijke oplossing beter is. Waarbij de randvoorwaarden zouden kunnen zijn:

  • Een kind van 10 jaar begrijpt de werkwijze en kan het berekenen.
  • Inkomensafhankelijke regelingen op overheidsniveau en uitgevoerd op overheidsniveau dienen transparant en uitvoerbaar te zijn om het fiscaal inkomen vast te stellen. Bij voorkeur dienen inkomensafhankelijke regelingen zoveel mogelijk afgeschaft te worden.
  • Een stijging van inkomen moet bijdragen aan het totale huishoudinkomen.
  • Maatwerk door gemeenten geleverd dient te worden bij bijzondere situaties en mogelijke overbruggingseffecten naar de nieuwe vereenvoudigde werkwijze.

Een voorstel met drie componenten:

  1. Fiscalisering Zorgtoeslag.
    De zorgtoeslag schaffen we af, waarbij de basispremie voor de zorgverzekering gefiscaliseerd wordt. 2,9 % van het bruto jaarinkomen tot ca. € 70.000,-.
    Het CAK kan dan de verdeling van die Belastinginkomsten op zich nemen en de huidige zorgverzekeraars hun deel doen toekomen wanneer bij hen een burger cliënt is. De aanvullende dekking betaald de burger zelf rechtstreeks aan de zorgverzekeraar.
  2. Woontoeslag ipv Hypotheekrenteaftrek en Huurtoeslag.
    De hypotheekrenteaftrek en de huurtoeslag zou je kunnen afschaffen en vervangen door woontoeslag voor iedere hoofdbewoner (koophuis, vrije sector en sociale huur). Dit met een maximaal bedrag van € 370 per maand waarbij de indexering gekoppeld is aan de woningnood en de stijging of daling van de kosten van wonen.
    Ook in bijzondere situaties, zoals momenteel met de energieprijzen gebeurt, zijn alle gegevens van de hoofdbewoner bij de overheid reeds bekend, snel schakelen is dan goed mogelijk.
  3. Burgerbijslag.
    Iedereen vanaf 18 jaar heeft recht op deze bijslag. De hoogte daarvan zou in beginsel het bedrag moeten zijn aan verlies van heffingskortingen. Een aantal berekeningen erop los gelaten te hebben, komen we dan op een bedrag van ca. € 525 (afschaffen algemene heffingskorting en arbeidskorting). De Sociale Verzekeringsbank zou dit uitstekend kunnen uitvoeren.
    Op termijn zou je dit bedrag gelijk kunnen gaan trekken met de Nibud normen (bijvoorbeeld het verschil kosten van een 1 en 2 persoonshuishouden).

NB.
Het bovenstaande betreft alleen het fiscale stelsel. De uitkeringen blijven vooralsnog ongemoeid.

Gevolgen

Wat betekent dit nu voor de verschillende inkomens, laten we eens bij de laagste inkomens beginnen:

  • Een 18 jarige ontvangt Burgerbijslag en hoeft zo minder te lenen voor zijn studie.
  • Een 18 jarige ontvangt Burgerbijslag en hoeft niet te verhuizen als de ouder(s) een bijstandsuitkering ontvangen of laag inkomen hebben.
  • Een burger ontvangt Burgerbijslag en kan zo bij iemand anders gaan inwonen en neemt inkomenszekerheid mee.
  • Mensen kunnen gaan samenwonen zonder dat ze gekort worden.

Er is dus gewoon inkomenszekerheid door een transparant uitvoerbaar fiscaal inkomen.

Foto Doree Colenbrander, Vivapix

Nu rest de vraag… waarom zou iemand hier tegen willen zijn?

 

 

Peter Kamp, april 2022
Financieel en juridisch adviseur
Frankhuis & Twistvliet
Stichting Durfhuis

 

Met iets meer uitgebreide tekst is dit voorstel eerder geplaatst op LinkedIn.
Zie ook een pleidooi van Alexander de Roo om snel  te starten met een burgerbijslag en een woontoeslag.