Verstandige tussenstappen op weg naar basisinkomen

Het sociale en fiscale stelsel in Nederland kraakt in zijn voegen.
In de discussie is basisinkomen een oplossingsrichting die nauwelijks aan de orde komt.
Wij willen de discussie verder helpen met twee verschillende tussenstappen.
Onderstaand het eerst hoofdstuk van deze nota.

Het sociale en fiscale stelsel in Nederland kraakt in zijn voegen.
Zie het onoplosbaar lijkende toeslagenschandaal, de door de rechter verboden vermogensrendementsheffing, en ook de armoedeval waardoor veel mensen met een laag inkomen van elke extra verdiende euro ongeveer 80 cent af moeten dragen, zodat werken niet loont.
Ondertussen groeit ook hier de vermogensongelijkheid en wordt de groep mensen die niet rond kan komen steeds groter.[1]

De discussie over de aanpak van deze problemen schiet alle kanten uit. De politieke partijen lijken heftig verdeeld over de aanpak. Veel van hun voorstellen zijn zeer gedetailleerd en complex, met een groot risico dat het stelsel nog minder transparant wordt en veel burgers buiten de boot blijven vallen.
Een radicale oplossing zou basisinkomen zijn.
Daarmee bedoelen wij een periodiek uitgekeerd en vrij besteedbaar bedrag voor iedere burger, dat voldoende is om volwaardig van te leven, zonder dat daar een verplichting tegenover staat en ongeacht het inkomen, vermogen of de samenstelling van het huishouden.[2]

Basisinkomen speelt in veel partijen soms een rol in de discussie met de leden, maar lijkt vergeten zodra de woordvoerders van deze partijen afspraken met andere partijen moeten maken. Het lijkt soms of het woord is verboden of vergeten[3]…..

Wij willen dat doorbreken door twee tussenstappen richting basisinkomen in de discussie te brengen:

  • Een burgerbijslag voor volwassenen tot de AOW-leeftijd, waarbij alle inkomensafhankelijke regelingen uit het sociale en fiscale systeem gehaald.
    De essentie is een burgerbijslag van € 600 per volwassene en een toeslag van € 400 voor de hoofdbewoner van een woning.
    De uitkeringen blijven als systeem bestaan, gecorrigeerd voor de burgerbijslag.
  • Een burgerinkomen voor alle volwassenen, waarbij ook de uitkeringen zoveel mogelijk zijn verdwenen.
    De hoogte is € 1.100 per volwassene. Er komt een voorziening voor o.a. alleenstaanden zonder ander inkomen.

Voor de volledigheid laten we in het (later hier te plaatsen) hoofdstuk over de financiering ook zien wat een volwaardig basisinkomen bruto kost en hoe dat eventueel gefinancierd kan worden. Niet als concrete suggestie voor nu, alleen ter illustratie.

Later motiveren we de tussenstappen en werken we ze uit. Wij juichen het toe als anderen daar varianten op ontwikkelen.
Ons doel is de discussie los te trekken, als anderen met betere (of beter haalbare) ideeën komen is dat prima.

Voor ons zijn, ook in de verder discussie, drie uitgangspunten van belang:

  1. Als voorstanders van basisinkomen hechten wij er aan dat aanzetten voor iedereen gelden, dat er geen toets op inkomen en vermogen is en dat er geen tegenprestaties worden vereist.
    Bij aanzetten waarin het basisinkomen niet voor iedereen hoog genoeg is om van te leven, zijn aanvullende voorzieningen voor de minder bedeelden noodzakelijk.
  2. Vervolgens een sociaal uitgangspunt: De onderkant van de maatschappij (bijstand tot en met modaal inkomen, circa € 40.000 per jaar) mag er niet op achteruitgaan.
  3. Tenslotte een politiek uitgangspunt. De tarieven in de inkomensbelasting mogen niet boven de 50 à 60 % stijgen.
    Om dat mogelijk te maken moet ook naar andere opties gekeken worden, zoals bijvoorbeeld naar belasting op vermogen of vermogensaanwas, op financiële transacties (betaaltaks), op bedrijfswinsten en/of erfenissen.

Alexander de Roo
Reyer Brons
November 2022

De nota Twee tussenstappen naar volledig basisinkomen: een burgerbijslag en een burgerinkomen (16 blz. PDF) is in te zien en te downloaden.
Bovenstaande tekst is gebaseerd op het het eerste hoofdstuk  van de nota.
Het voorwoord is eerder geplaatst.

Een reactie op deze nota (correcties, verbeteringen, andere suggesties, andere zienswijzen zijn welkom bij de auteurs.
Als er reacties komen die daartoe aanleiding geven, wordt een verbeterde versie van deze nota gemaakt.

[1] Het idee voor deze nota ontstond in het begin van de zomer van 2022. Inmiddels is sprake van een zodanige inflatie, vooral door stijgende energieprijzen, dat de ernst van de situatie voor veel mensen dramatisch is toegenomen. Veel van de in de nota genoemde bedragen zijn mogelijk niet meer adequaat. De nota gaat om de aanpak als zodanig, aanpassing van de bedragen zal later alsnog kunnen al er zich is of en hoe het probleem van de inflatie en de energieprijzen wordt aangepakt.

[2] Dit is volgens de definitie die Basisinkomen Nederland hanteert.

[3] Niet geheel toevallig schreef Reyer Brons in 2021 een boekje met als titel:   Basisinkomen, een ongekend alternatief.