Verzilverbare uitkeringen of basisinkomen?

Het lijkt erop dat de politiek in Den Haag zich opmaakt om een eind te maken aan de toeslagen ellende, door de weg te kiezen van verzilverbare heffingskortingen of basisinkomen. Financiering is niet langer het grote vraagstuk.

Facebooktwitterlinkedinmail

De ellende van de toeslagen is ook tot de politiek doorgedrongen. De emotie van de verschrikkelijke toestanden van de slachtoffers spatte van de tv af.  Op 4 december 2019 werd een motie van D66 en CU unaniem aangenomen om te zoeken naar alternatieven. Dat een motie de  instemming van alle partijen krijgt is zeer zeldzaam.

Het gaat om deze toeslagen: huurtoeslag, zorgtoeslag, kinderopvangtoeslag en kindgebonden budget. In totaal € 17 miljard. Dit systeem is bedoeld om de inkomens positie van de onderkant bij te spijkeren. Betaald werk levert niet meer genoeg op voor grote delen van de bevolking.
Maar dit is slechts het topje van de ijsberg. Onder water zit nog eens 58 miljard een diverse kortingen op de inkomstenbelasting. Zowel de toeslagen als deze kortingen zijn  inkomensafhankelijk. Dat zorgt ervoor dat 60 % van Nederland financieel economisch vast zit in de armoedeval. Voor de onderste 60 % heeft (meer) betaald werk geen zin, omdat het netto nauwelijks meer op levert. Dat komt doordat toeslagen en belastingkortingen de afgelopen 15 jaar  inkomensafhankelijk zijn gemaakt.  In totaal zijn er nu meer dan 50 inkomensondersteunende maatregelen. Sommige tellen er wel 62. Een belangrijke is hypotheekrenteaftrek. Vooral de bovenste helft van het inkomensgebouw profiteert van de 10 miljard subsidie op het bezit van een eigen huis.
60%  van Nederland verdient een inkomen tussen bijstand en modaal en 40 % heeft een inkomen hoger dan modaal. In onderstaand plaatje zie je het huidige systeem. Tussen bijstand en modaal zit zeer weinig verschil in netto inkomen (de verticale lijn). Hard werken – de lijfspreuk van de VVD – loont nu alleen voor de bovenste 40 %.

In maart 2021 zijn de verkiezingen voor de Tweede Kamer. Verschillende voorstellen om een einde te maken aan de toeslagen ellende zijn door het CPB doorgerekend. Hier een overzicht.

Als eerste kwam in februari FvD met haar voorstel op initiatief van Prof. Dr. Ir Wouter Keller. Zij verschuiven 140 miljard euro. De kern is dat iedereen 50 % inkomstenbelasting gaat betalen. Dat is 13 % meer voor 95 % van de bevolking. Alle toeslagen en heffingskortingen verdwijnen. Ook de hypotheekrente aftrek verdwijnt.  Als je te weinig verdient krijg je ( of jouw huishouden) een verzilverbare uitkering. Dit systeem heet ook wel negatieve inkomstenbelasting. Meer hierover vind je in deze link: Is negatieve inkomstenbelasting een acceptabele uitvoering van basisinkomen?
Er komt bij Forum een verzilverbare uitkering voor volwassenen onder de AOW leeftijd. Deze is afhankelijk van het huishouden. De verzilverbare uitkering is even hoog als de bijstand plus je huidige huur- en zorgtoeslag ( en eventueel kinderbijslag en kindertoelagen) minus € 142.  Die € 142 kun je terug verdienen door bv vrijwilligerswerk te gaan doen. Als je geen vergoeding krijgt voor vrijwilligerswerk of geen betaald werk, vindt dan ga je er netto ruim € 100 per maand op achteruit als bijstandsgerechtigde. Als je het allemaal wilt uitpluizen is hier de link.

In juni kwam D66 met haar voorstel. Zij verschuiven 100 miljard euro. Voor de meeste mensen gaat de inkomstenbelasting naar 45 %. Dat is 8 % meer dan nu. Alle toeslagen verdwijnen. De meeste heffingskortingen verdwijnen. Ook de hypotheekrenteaftrek verdwijnt. Als je te weinig verdient krijg je ( of jouw huishouden) een verzilverbare uitkering. Alleenstaanden krijgen € 300  verzilverbare uitkering per maand. Bij je een stel krijg je € 217  elk. Samen dus € 433. Kinderbijslag wordt verdubbeld naar een kleine € 200 per maand voor de eerste drie kinderen.  Plus er komt vier dagen gratis kinderopvang. D66  verhoogt de uitkeringen met 5 % en het minimumloon met 10 %. AOW’ers moeten wat inleveren. Als je meer wilt weten vind je dat hier.

In juli kwam 50 Plus met haar alternatief. Zij verschuiven € 40 miljard. Iedereen gaat 36 % inkomstenbelasting betalen (1 % minder dan nu) en opnieuw komt er een systeem van inkomensafhankelijke verzilverbare uitkeringen al je te weinig verdient. Als je het minimumloon verdient krijg je € 850 verzilverbare uitkering.  Alle bijstands-, werkloosheids-, ziekte-, en arbeidsongeschiktheidsuitkeringen worden met 20 % verlaagd. Studenten krijgen € 550 per maand.  Meer info vind je hier.

Onze Vereniging heeft het Nibud in april 2019 onderzoek laten doen naar basisinkomen 2.0.  Het CPB heeft dit idee doorgerekend. De verschuiving bedraagt € 170 miljard. Hier vind je de details. De inkomstenbelasting gaat omhoog naar 57 % voor iedereen ( en voor de rijksten naar 75 %) Als alleenstaande begin je dan met € 1.235 en als stel met € 1.870. Kinderbijslag wordt drie keer zo hoog voor de eerste twee kinderen. De huurtoeslag blijft bestaan. De onderste 20 % gaat er 8,5 % op vooruit en de bovenste 20 % gaat er 20 % op achteruit.

GroenLinks en de PvdD  hebben sympathie voor het basisinkomen. GroenLinks laat deze zomer haar voorstel voor een basisinkomen doorrekenen door het CPB. Resultaat medio september.

Naar verluidt zit de VVD op de lijn van D66. PvdA en CDA  hebben nog niets van zich laten horen. PvdA en CDA – de twee partijen die de afgelopen decennia het huidige systeem hebben opgebouwd – zullen ongetwijfeld ook voorstellen gaan doen om de toeslagenaffaire op te lossen. De CU zal niet achterblijven.

De toeslagen affaire is verleden tijd als verzilverbare uitkeringen of basisinkomen regeringsbeleid wordt. De uitwerking op armoede is duidelijk verschillend.  Wij gaan als vereniging voor een basisinkomen dat hoog genoeg is voor een menswaardig bestaan. De huidige voorstellen verschillen duidelijk hiervan en van elkaar.

Bij 50 plus gaat de inkomstenbelasting met 1 % omlaag, de positie van de één miljoen armen verslechtert, terwijl de positie van de gepensioneerden verbetert.

In het systeem van D66 gaat de inkomstenbelasting met 8 % omhoog en verbetert de positie van de onderste 20 % – behalve als je nu recht hebt op een grote huurtoeslag. De positie van een deel van de gepensioneerden verslechtert.

Bij FvD gaat iedereen 50 % inkomensbelasting betalen. De koopkracht van de onderste 60 % van de bevolking gaat tussen de 3 en 7 % vooruit, terwijl de bovenste 40 % 2 à 3 % inlevert. Bij FvD moet je wel vrijwilligerswerk gaan doen of een kleine baan vinden om als bijstandsgerechtigde er niet op achteruit te gaan.

In het systeem van basisinkomen 2.0 gaat de onderste 20 % er 8,5 % op vooruit en de bovenste 20 % 8,5 % op achteruit.

Conclusie als je niet alleen de armoedeval wilt opheffen, maar ook de armoede dan zullen de belastingen wat omhoog moeten. Dat kan via de inkomensbelasting, maar ook door meer vermogensbelasting, hogere belastingen voor het bedrijfsleven of andere belastingen zoals milieu heffingen en het belasten van consumptie. Zowel FvD als D66 komen allebei in hun berekeningen nog een miljard of 8 tekort en ze zullen elders de belastingen moeten verhogen.

Basisinkomen heeft als voordeel dat iedereen elke maand een vast bedrag overgemaakt krijgt, dat hij of zij niet later hoeft terug te betalen. Bij verzilverbare uitkeringen is er altijd het risico dat mensen later toch een deel van deze uitkeringen moeten terug betalen in de vorm van een hogere belastingaanslag. Dit risico treft vooral de 3 miljoen flexwerkers en ZZP’ers.

Het lijkt erop dat de politiek in Den Haag zich opmaakt om een eind te maken aan de toeslagen ellende, door de weg te kiezen van verzilverbare heffingskortingen of basisinkomen. Financiering is niet langer het grote vraagstuk.

Bij de vorige verkiezingen was de meerderheid van de bevolking tegen een basisinkomen. 45 % tegen en 40 % voor. Toen namen  vier progressieve partijen (D66, PvdA, GL en PvdD) experimenten met basisinkomen op  in hun programma. Norbert Klein met de Vrijzinnige partij heeft in 2017 het CPB basisinkomen laten doorrekenen door het CPB. Het idee was € 800 basisinkomen plus een alleenstaandentoeslag van € 300. Meer informatie vind je hier.

Nu is er een kleine meerderheid voor invoering van basisinkomen: 36 % voor en 32 % tegen. Verschillende partijen nemen negatieve inkomstenbelasting of basisinkomen op in hun programma. Nog niet van alle partijen is hun standpunt duidelijk. Maar we zijn er nog niet. Het wordt een spannende tijd. Als Vereniging Basisinkomen gaan we er alles aan doen om basisinkomen nog hoger op de agenda te krijgen met de demonstratie van 19 september op de Dam in Amsterdam en met de Europese Handtekeningen actie, die op 25 september start en een heel jaar loopt.

Alexander de Roo, voorzitter
juli 2020

Zie ook dit betoog van Marcel Canoy over het idee van D66: Ceci n’est pas une basisinkomen

Facebooktwitterlinkedinrssyoutube